Μ' ΕΝΑΝ «ΑΝΟΡΘΟΔΟΞΟ» ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟ
ΚΩΣΤΑΣ ΛΑΠΑΒΙΤΣΑΣ
«Να ξαναγυρίσουμε στη δραχμή!»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στη | ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΣΙΟΥΤΗ (siouti@enet.gr) (στο Εψιλον της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας, το Μάιο του 2010)
Ποιος είναι ο Κώστας Λαπαβίτσας
* Ο πατέρας του ήταν γιατρός από παλιά οικογένεια της Νάουσας και η μητέρα του δασκάλα. Μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη και αμέσως μόλις τελείωσε το τότε γυμνάσιο έφυγε για σπουδές στο Λονδίνο.
* Επέλεξε τα οικονομικά γιατί «την εποχή της μεταπολίτευσης για πολλούς της γενιάς μου το ζητούμενο ήταν η κοινωνική αλλαγή και πιστεύαμε ότι η οικονομολογία ήταν ο πλέον επιστημονικός τρόπος για να αναλύσει κανείς την κοινωνία».
* Είναι αναπληρωτής καθηγητής Οικονομικών στη Σχολή Ανατολικών και Αφρικανικών Μελετών του Πανεπιστημίου του Λονδίνου. Ειδικεύεται σε χρηματοπιστωτικά θέματα και στην ιαπωνική οικονομία, έχει δημοσιεύσει πλήθος επιστημονικών άρθρων στα αγγλικά, ιαπωνικά και ελληνικά. Εχει διδάξει σε πανεπιστήμια της Ιαπωνίας, της Τουρκίας και αρθρογραφεί στον ελληνικό Τύπο.
Εδώ και μήνες ακούμε τις απόψεις οικονομολόγων από το πρωί μέχρι το βράδυ. Οι περισσότεροι μιλούν για την αναγκαιότητα σκληρών και ακόμα πιο σκληρών μέτρων λιτότητας, δικαιολογώντας εντέλει την πολιτική της κυβέρνησης. Τους οικονομολόγους των τηλεπαραθύρων και των δελτίων των 8.00 μ.μ. δεν θα τους ακούσετε να μιλούν για τις ευθύνες της αστικής τάξης, ούτε για τις στρεβλώσεις του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού. Ο Κώστας Λαπαβίτσας δηλώνει «ανορθόδοξος» οικονομολόγος. Δεν μιλά με τα κλισέ εκείνων που βλέπουν μονόδρομους και τρομοκρατούνται στην ιδέα αποχώρησης της χώρας από τη ζώνη του ευρώ.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ
-Γιατί οι περισσότεροι οικονομολόγοι αποθεώνουν την αγορά και υπερασπίζονται το κατεστημένο;
«Δεν ήταν έτσι τη δεκαετία του '70, ακόμη και στις αρχές του '80. Υπήρχαν μεγάλες διαμάχες και μέσα στα επίσημα οικονομικά για τη φύση του οικονομικού συστήματος. Δηλαδή, μονεταριστές, κεϊνσιανοί και άλλοι. Τις τρεις τελευταίες δεκαετίες, όμως, κυριάρχησε ο νεοφιλελευθερισμός».
-Και η παράδοση του Κέινς;
«Η αλλαγή που έφερε ο Κέινς ήταν τεράστια, ακριβώς επειδή προήλθε μέσα από το κατεστημένο. Σκεφτείτε, ο κορυφαίος οικονομολόγος του 20ού αιώνα είπε ότι η επίσημη προσέγγιση ήταν λανθασμένη και ότι σε μερικά πράγματα είχαν δίκιο οι αιρετικοί, ακόμη κι ο Μαρξ. Αλλαξε η ροή της οικονομικής σκέψης. Εγινε δυνατή η ευρύτερη συζήτηση για τη λειτουργία του καπιταλισμού. Μετά τη δεκαετία του '70, όμως, άρχισε να κυριαρχεί η συντηρητική σκέψη, αυτό που αποκαλούμε νεοφιλελευθερισμό. Σήμερα αναπαράγεται κυρίως μέσα από τα πανεπιστήμια, που θεωρούν το νεοφιλελευθερισμό τη μόνη ορθή αντίληψη για την οικονομία κι έτσι παράγουν και τους επόμενους οικονομολόγους. Στα μεγάλα επιστημονικά περιοδικά, που διαμορφώνουν τις καριέρες των πανεπιστημιακών, είναι σχεδόν αδύνατο να δημοσιεύσει κάποιος με αριστερή ματιά».
-Δεν είναι παράδοξο σε μια εποχή όπου οι λαοί χάνουν δικαιώματα εξαιτίας νεοφιλελεύθερων πολιτικών, οι αριστερές ιδέες να μην ξαναγίνονται δημοφιλείς;
«Είναι όντως, διότι η αδυναμία των νεοφιλελεύθε- ρων πολιτικών είναι πλέον πασιφανής. Παρ' όλα αυτά η κυριαρχία συνεχίζεται. Ακόμη και τα δύο τελευταία χρόνια, μετά τη γιγαντιαία κρίση, διαμορφώνεται ένα είδος νεοφιλελεύθερης παλινόρθωσης. Αυτό πιστεύω ότι έχει να κάνει με την αδυναμία του αντίπαλου δέους, δηλαδή των ιδεών της αριστεράς, ιδίως μετά την κατάρρευση του σοβιετικού μπλοκ και των μορφωμάτων που εκεί υπήρχαν. Οι εναλλακτικές προτάσεις φαίνονται μη ρεαλιστικές. Τα τελευταία χρόνια υπήρξε απογοήτευση μέσα στην αριστερά που, κατά βάθος, έχασε την εμπιστοσύνη στον εαυτό της. Ωστόσο, σε πολλά μέρη του κόσμου, στη Γαλλία, στην Αγγλία, ακόμη και στις ΗΠΑ, υπάρχει ζωή της αριστεράς που προσπαθεί να αρθρώσει λόγο και να εξηγήσει την αλλαγή του καπιταλισμού».
-Γιατί αυτοαποκαλείστε «ανορθόδοξος» οικονομολόγος;
«Σε σχέση με τα επίσημα οικονομικά είμαι ανορθόδοξος, διότι δεν αποδέχομαι την προσέγγισή τους. Η επίσημη οικονομική επιστήμη ξεκινάει από το άτομο που κάνει επιλογές τι θα καταναλώσει, πώς θα επενδύσει κτλ. Για την πολιτική οικονομία, όμως, η κοινωνία δεν είναι άθροισμα ατόμων. Τα κοινωνικά φαινόμενα πρέπει να αναλύονται με τους δικούς τους όρους, δηλαδή τις τάξεις, το κράτος κ.λπ. Αυτό δεν σημαίνει, βέβαια, ότι πρέπει να ξεχνάμε την ορθολογική ανάλυση, όπως συχνά κάνουν κάποιοι μαρξιστές».
-Υπάρχουν αριστεροί οικονομολόγοι σήμερα στα μεγάλα πανεπιστήμια του εξωτερικού;
«Κάποτε υπήρχαν αρκετοί, αλλά λόγω της κυριαρχίας των επίσημων οικονομικών, έχουν περιοριστεί στο περιθώριο των οικονομικών σχολών. Διδάσκουν, για παράδειγμα, σε τμήματα οικονομικής ιστορίας, οικονομικών της ανάπτυξης κ.λπ. Στα τμήματα καθαρής οικονομικής επιστήμης κυριαρχούν οι ορθόδοξοι, οι οποίοι αναπαράγουν τον εαυτό τους. Παρ' όλα όσα λέγονται για τους μαρξιστές, οι πραγματικά δογματικοί βρίσκονται στο ορθόδοξο ρεύμα, καθώς δεν αναγνωρίζουν τις άλλες προσεγγίσεις ως οικονομικά. Τις θεωρούν ένα είδος κοινωνιολογίας, ή άλλης κοινωνικής επιστήμης. Ετσι εμφανίζεται το φαινόμενο που θίξατε νωρίτερα. Ρωτάς έναν οικονομολόγο και ακούς πάνω κάτω τα ίδια πράγματα περί αγοράς και κράτους. Τελική κατάληξη είναι η ελλιπής κατανόηση και της αγοράς και του κράτους».
-Ποια είναι η αιτία, κατά τη δική σας γνώμη, που η Ελλάδα έφτασε σε αυτό το σημείο;
«Νομίζω ότι οι λόγοι είναι κυρίως δύο και ισχύουν για όλες τις χώρες της περιφέρειας της ευρωζώνης. Ο πρώτος είναι η φύση της νομισματικής ένωσης. Ο μηχανισμός του ευρώ δημιουργεί μόνιμα πλεονάσματα για τη Γερμανία και μόνιμα ελλείμματα για τις χώρες της περιφέρειας. Οι χώρες της περιφέρειας αρχικά έχασαν σε ανταγωνιστικότητα εξαιτίας της πάρα πολύ υψηλής ισοτιμίας εισόδου στην ευρωζώνη. Συνέχισαν όμως να χάνουν, διότι οι γερμανικοί μισθοί έμειναν ουσιαστικά παγωμένοι όλο αυτό το διάστημα. Η ευρωζώνη και η Ε.Ε. γενικότερα μετατράπηκαν σε περιοχή απόλυτης γερμανικής οικονομικής κυριαρχίας. Τα γερμανικά πλεονάσματα χρηματοδοτούνται κυρίως από την Ευρώπη, ενώ έχει εξασθενίσει ο παραγωγικός ιστός της περιφέρειας της ευρωζώνης. Ο δεύτερος λόγος είναι η μεγάλη κρίση του 2007-9. Το κράτος δαπάνησε μεγάλα ποσά στηρίζοντας τις τράπεζες. Η ύφεση που ακολούθησε συνέτριψε τα κρατικά έσοδα και το κρατικό έλλειμμα εκτινάχθηκε. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η κυβέρνηση Καραμανλή ήταν παντελώς αποτυχημένη. Είναι γνωστό ότι το ελληνικό κράτος πάσχει από βαθύτατες παθογένειες, όπως έλλειψη μηχανισμών προνοίας, ανυπαρξία φορολογίας των πλουσίων, διαφθορά κτλ. Αλλά δεν υπάρχει ξαφνική έκρηξη δημόσιας σπατάλης, τουλάχιστον μέχρι το 2007. Η γιγάντωση των ελλειμμάτων είναι απόρροια της κρίσης του 2007-9 που έφερε βίαια στην επιφάνεια τις εγγενείς αδυναμίες του κράτους».
-Γιατί πρώτη η Ελλάδα από τις χώρες τις ευρωζώνης παρουσίασε προβλήματα;
«Η Ελλάδα έχασε την αξιοπιστία της στις διεθνείς αγορές λόγω της συνεχούς χειραγώγησης των στατιστικών στοιχείων. Ο άλλος λόγος είναι ότι η αγορά ελληνικών ομολόγων είναι σχετικά μικρή. Οταν θέλει κάποιος να κερδοσκοπήσει, η Ελλάδα είναι εύκολη. Δημιουργήθηκε κατάλληλο πεδίο για όσους ήθελαν να βγάλουν λεφτά, κερδοσκοπώντας εναντίον του ελληνικού εθνικού χρέους».
-Αρκετό καιρό πριν ανακοινωθεί η προσφυγή στο μηχανισμό των ΔΝΤ-Ε.Ε, εσείς τη θεωρούσατε σίγουρη. Δεν θα σας ρωτήσω πώς το ξέρατε αλλά αν υπήρχε άλλος δρόμος.
«Η κυβέρνηση Παπανδρέου διάλεξε το δρόμο της λιτότητας νωρίς το 2010. Ο διακηρυγμένος στόχος ήταν να μιμηθεί την Ιρλανδία, πείθοντας τις αγορές να δανείζουν στην Ελλάδα με χαμηλά επιτόκια. Μόνο που το ελληνικό χρέος ήταν πολύ μεγαλύτερο, τα ελληνικά στατιστικά στοιχεία αναξιόπιστα και ο κερδοσκοπικός πυρετός πολύ εντονότερος απ' ό,τι το 2009. Το "γεμάτο πιστόλι" του κ. Παπακωνσταντίνου είχε κάτι κωμικό εξαρχής. Δύσκολα θα πείθονταν οι αγορές ότι η Ελλάδα μπορούσε να τα καταφέρει μόνη της. Δεν χρειάζονταν ιδιαίτερα αναλυτικά προτερήματα για να καταλήξει κανείς ότι θα φτάναμε να επαιτούμε βοηθητικό δανεισμό από την Ε.Ε. και το ΔΝΤ. Τα σκληρότατα μέτρα είναι το τίμημα που τώρα καλείται να πληρώσει η ελληνική κοινωνία».
-Δηλαδή ή κυβέρνηση ήταν αποφασισμένη εξαρχής να ακολουθήσει νεοφιλελεύθερες πολιτικές και τις παρουσίασε ως αναπόφευκτες;
«Οι βασικές παράμετροι πολιτικής δεν άλλαξαν όταν η κυβέρνηση προσέφυγε στο ΔΝΤ. Λιτότητα συνεχίζουμε να έχουμε και τώρα, πιθανώς με περαιτέρω φιλελευθεροποίηση. Αλλά βέβαια η λιτότητα είναι ασυγκρίτως σκληρότερη. Η αρχική συντηρητική επιλογή έγινε από την κυβέρνηση μέσα στο ασφυκτικό πλαίσιο της ευρωζώνης. Στην πορεία αποδείχτηκε, επίσης, ότι δεν υπάρχει καμία αλληλεγγύη από την ευρωζώνη και την Ε.Ε. Η συμπεριφορά της κ. Μέρκελ είναι χαρακτηριστική. Αυτό που έπεισε την ευρωζώνη να μας δώσει το δάνειο είναι ο κίνδυνος για τις γερμανικές και γαλλικές τράπεζες από μια ελληνική χρεοκοπία».
-Αν είχαμε τη δραχμή θα ήταν καλύτερα;
«Δεν θέλω να πω ότι αν είχαμε τη δραχμή, δεν θα είχαμε προβλήματα. Πάλι θα είχαμε μεγάλες δυσκολίες λόγω της κρίσης του 2007-9. Δεν ξέρουμε όμως αν η ανταγωνιστικότητα θα είχε καταρρεύσει στα σημερινά επίπεδα. Θα μπορούσε επίσης τώρα να πέσει η ισοτιμία για να τονωθεί η ανταγωνιστικότητα, αντί να επιδιώκονται βάρβαρες περικοπές μισθών. Η ευρωζώνη λειτουργεί ως μέγκενη επί του παραγωγικού τομέα και δεν βλέπω πώς θα ξεφύγει η χώρα από αυτή την κατάσταση».
-Τι μας προσφέρει, τότε, η ευρωζώνη;
«Την ψευδαίσθηση ότι γίναμε σαν τους άλλους, επειδή έχουμε το ευρώ στην τσέπη μας».
-Στην αρχή της κρίσης το 2007, πολλοί έλεγαν ότι η Ελλάδα τη γλίτωσε χάρη στο ευρώ και ότι θα πάθαινε μεγάλη καταστροφή εάν δεν ήταν στην ευρωζώνη.
«Χαίρομαι που το λέτε αυτό, γιατί ακουγόταν πολύ, ενώ τώρα έχει ξεχαστεί. Προφανώς επρόκειτο περί ανοησίας. Στην πράξη είναι το ευρώ που οδηγεί την Ελλάδα στη χρεοκοπία. Η καταστροφή ήδη έφτασε για τους πολλούς και την έφερε η ευρωζώνη».
-Δεν θα μπορούσε ο Γ. Παπανδρέου -όχι ότι θα τον άκουγαν- να διατυπώσει μια πολιτική πρόταση για αλλαγή πολιτικής στην ευρωζώνη;
«Ο κ. Παπανδρέου προφανώς πείστηκε ότι "οι αγορές είναι μονόδρομος". Αλλά δεν υπάρχει λόγος να πιστεύει κανείς ότι η ευρωζώνη θα αποδεχόταν άλλη πολιτική. Συνεχίζουν βέβαια να υπάρχουν επιλογές για την Ελλάδα, οι οποίες όμως απαιτούν κοινωνικές αλλαγές που δεν θα τολμήσει αυτή η κυβέρνηση. Οποιαδήποτε πολιτική, για παράδειγμα, η οποία θα αντιστρατευόταν τις χρηματοπιστωτικές αγορές θα δημιουργούσε αμέσως προβλήματα στη λειτουργία των τραπεζών, κυρίως για την εξασφάλιση ρευστότητας. Θα γινόταν τότε απαραίτητο να ληφθούν δραστικά μέτρα, όπως ο δημόσιος έλεγχος των τραπεζών και η γενικότερη παρέμβαση στην οικονομία.
»Κάτι τέτοιο θα δημιουργούσε και ανάγκη παρέμβασης στις εξωτερικές ροές κεφαλαίου. Το ένα θα έφερνε το άλλο, επιβάλλοντας αναδιανομή εισοδήματος, προστασία της απασχόλησης και υιοθέτηση βιομηχανικής πολιτικής. Θα άλλαζε, με δυο λόγια, η ισορροπία κοινωνικών δυνάμεων υπέρ της εργασίας και κατά του κεφαλαίου. Η κυβέρνηση Παπανδρέου δεν πρόκειται ποτέ να κάνει τέτοιο πράγμα, ούτε και να το προτείνει μέσα στην ευρωζώνη. Θα ακολουθήσει την πεπατημένη, πιέζοντας άγρια την εργασία και λέγοντας μεγάλα λόγια για μια νέα Ελλάδα».
-Αρα μπήκαμε σε έναν φαύλο κύκλο;
«Βεβαίως. Μπαίνουμε σε μία ύφεση, από την οποία δεν είναι καθόλου εμφανές πώς θα βγούμε. Πέφτει η κατανάλωση, οι επενδύσεις είναι ήδη πολύ χαμηλές και οι εξαγωγές, που είναι σχετικά μικρό μέρος της συνολικής ζήτησης, είναι άκρως απίθανο να τονωθούν σημαντικά χωρίς υποτίμηση. Κι όλα αυτά περί εισόδου ξένου κεφαλαίου είναι ευχολόγια. Δεν έχει συγκριτικά πλεονεκτήματα η Ελλάδα σε σχέση με την Τουρκία, τη Βουλγαρία κ.λπ.».
-Και τι θα γίνει;
«Το πιθανότερο είναι να πάμε σε αναδιάρθρωση χρέους κάποια στιγμή, ίσως το 2011. Είναι άκρως απίθανο να μπορέσει η ελληνική οικονομία να σηκώσει το βάρος της ύφεσης, δημουργώντας παράλληλα βάσεις για να προσεγγίσει ξανά τις διεθνείς αγορές από μόνη της. Η χρεοκοπία δεν θα είναι το τέλος του κόσμου. Οι χώρες που χρεοκόπησαν τα τελευταία χρόνια κατόρθωσαν πολύ γρήγορα να ανακτήσουν την αξιοπιστία τους. Αν όμως γίνει υπό την αιγίδα του ΔΝΤ, τα αποτελέσματα θα είναι εναντίον των εργαζομένων, ενώ θα προστατευτούν κατά το δυνατόν τα συμφέροντα των δανειστών.»
-Δηλαδή, το αποτέλεσμα της χρεοκοπίας δεν είναι ίδιο σε κάθε περίπτωση.
«Θέλω να το τονίσω αυτό διότι πολλοί στη αριστερά πιστεύουν ότι η αναδιάρθρωση του χρέους ή η παύση πληρωμών είναι από μόνα τους ριζοσπαστικά αιτήματα. Δεν είναι καθόλου έτσι. Η αριστερά πρέπει να απαιτήσει αντιμετώπιση του χρέους με όρους που θα διασφαλίζουν το εισόδημα των πολλών, ενώ θα περιορίζουν τη κερδοσκοπία. Για την ανάκαμψη της οικονομίας θα πρέπει παράλληλα η αριστερά να προτείνει έξοδο από το ευρώ, δημόσιο έλεγχο της οικονομίας, βιομηχανική πολιτική και αλλαγή κοινωνικής ισορροπίας υπέρ της εργασίας. Για να γίνει αυτή η στροφή απαιτούνται ευρείες κοινωνικές και πολιτικές συμμαχίες. Το υλικό υπάρχει στα εργατικά στρώματα των πόλεων, τα μικροαστικά στρώματα των πόλεων και της υπαίθρου, καθώς και τα αγροτικά στρώματα».
-Η ελληνική αστική τάξη έχει άλλα χαρακτηριστικά από την αστική τάξη των δυτικών χωρών;
«Η ελληνική αστική τάξη είναι το κοινωνικό στρώμα που έχει την κύρια ευθύνη για τη σημερινή κατάσταση της χώρας. Η διαφθορά και η αναποτελεσματικότητα του κράτους αντανακλούν τις στενές σχέσεις επιχειρηματιών και κρατικών λειτουργών για προνομιακή πρόσβαση στους δημόσιους πόρους. Η πελατειακή δομή εξαπλώνεται σε ολόκληρη την κοινωνία. Η αστική τάξη αποδείχτηκε ανίκανη να ανταγωνιστεί στις ευρωπαϊκές αγορές, δεν προώθησε τις επενδύσεις, δεν κατάφερε να θέσει την παραγωγικότητα σε σταθερά ανοδική πορεία. Προστάτευσε τα κέρδη της μέσω φοροαπαλλαγών, χαμηλών μισθών και πρόσβασης στα δημόσια έσοδα.
»Εχουν μεταμορφωθεί και παγκοσμίως οι αστικές τάξεις. Η αλλαγή του καπιταλισμού επέτρεψε σε καινούρια στρώματα να προσπορίζονται τεράστια εισοδήματα μέσω του χρηματοπιστωτικού τομέα. Πρόκειται για νέες και τυχάρπαστες ομάδες χωρίς άμεση πρόσδεση στον παραγωγικό μηχανισμό. Κερδοσκοπούν ασύστολα κατά της ίδιας της χώρας τους, όπως βλέπουμε και στην Ελλάδα με τη διαρροή των καταθέσεων στο εξωτερικό και τις επιθέσεις κατά των ομολόγων, στις οποίες πιθανώς λαμβάνουν μέρος και Ελληνες. Η αλλαγή της ελληνικής αστικής τάξης είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους σύρεται άβουλα πίσω από την Ε.Ε. ακόμη και την ύστατη ώρα. Πρόκειται για ιστορική αποτυχία, για ανικανότητα καθορισμού ανεξάρτητης πορείας».
-Τι καπιταλισμό έχουμε;
«Πρόκειται για ιστορικά πρωτοφανή καπιταλισμό και όχι μόνο στην Ελλάδα. Διακηρύσσει το νεοφιλελευθερισμό αλλά όταν κινδυνεύει το ιδιωτικό κεφάλαιο, τρέχει στο κράτος για σωτηρία. Υποτίθεται ότι ανοίγει τις αγορές αλλά παράλληλα ισχυροποιεί τη μονοπωλιακή θέση της Κεντρικής Τράπεζας, δίνοντάς της το απόλυτο δικαίωμα για έκδοση χρήματος. Και χρησιμοποιεί την Κεντρική Τράπεζα για να προστατεύσει την κερδοφορία του κεφαλαίου, κυρίως του χρηματοπιστωτικού. Σπαράσσεται από κρίσεις, ενώ διευρύνει συνεχώς την ανισότητα. Παράλληλα έχει χάσει την αναπτυξιακή του δυναμική, τουλάχιστον στη Δύση».
-Μήπως δεν πρέπει να τον λέμε νεοφιλελεύθερο, πλέον, αυτόν τον περίεργο καπιταλισμό;
«Παραμένει νεοφιλελεύθερος αλλά πολλοί θα τον έλεγαν και χρηματιστικοποιημένο, κυρίως στις ώριμες χώρες της Δύσης. Ο όρος είναι κάπως αδόκιμος αλλά ήδη επικρατεί. Η διαφημιζόμενη κυριαρχία της αγοράς είναι εν μέρει πλασματική. Στην ουσία, το κράτος στηρίζει το μεγάλο κεφάλαιο και κυρίως το χρηματοπιστωτικό. Η νομισματική ένωση, για παράδειγμα, συνέβαλε στη χρηματιστικοποίηση της Ευρώπης, εξυπηρετώντας κατά πρώτο λόγο τα συμφέροντα των μεγάλων ευρωπαϊκών τραπεζών. Πρόκειται για ένα είδος αρπακτικού καπιταλισμού, που αποσπά κέρδη από την παραγωγή αλλά και από τους μισθούς των εργαζομένων, όπως και από τις διεθνείς ροές αξίας. Ταυτόχρονα όμως έχουμε και δυναμική εμφάνιση βιομηχανικού καπιταλισμού σε χώρες της Ασίας».
-Το επόμενο βήμα μπορείτε να το προβλέψετε;
«Δεν είμαι σε θέση να κάνω τέτοιες προβλέψεις. Η χρηματιστικοποίηση φαίνεται όμως ότι θα συνεχιστεί. Η Ελλάδα βρίσκεται σε κρίσιμη καμπή, όπως όλοι βλέπουμε. Απομένει να δούμε αν η κοινωνία περιέχει αρκετές δυνάμεις για να δώσει λύσεις προς το συμφέρον των πολλών. Η αριστερά μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο σε αυτό, αρκεί να ξεπεράσει τις δικές της αδυναμίες και να ξαναβρεί το όραμα της κοινωνικής αλλαγής. Η κοινωνία θέλει να βγει από την κρίση και περιμένει να ακούσει ριζοσπαστικές προτάσεις».
* Στο τέλος Μαΐου κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Νόβολι το βιβλίο «Κρίση της ευρωζώνης - Φτώχεια του δυνατού, πτώχευση του αδύνατου», όπου οι οικονομολόγοι της ομάδας «Ερευνα για το Χρήμα και τον Χρηματοπιστωτικό Τομέα» (Research on Money and Finance, RMF) της Σχολής Ανατολικών και Αφρικανικών Μελετών (SOAS) του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, υπό την εποπτεία του Κώστα Λαπαβίτσα, παρουσιάζουν την έρευνά τους για την ευρωζώνη.
Εσωτερικά:
- Υπάρχουν λύσεις για την Ελλάδα, αλλά μην τις περιμένετε από την κυβέρνησή σας, μας είπε ο γνωστός καθηγητής του Πανεπιστημίου του Λονδίνου. Παρακάμπτοντας ανοησίες που κατά κόρον ακούγονται αυτόν τον καιρό, ο Κώστας Λαπαβίτσας επαναφέρει τη συζήτηση στη χαμένη ουσία της. Μιλάει για την ιστορική αποτυχία της ελληνικής αστικής τάξης να χαράξει ανεξάρτητη πορεία, για την ολέθρια επιλογή τής ένταξης στην ευρωζώνη, για την αδιέξοδη τακτική του κράτους να στραγγαλίζει την εργασία προς όφελος του κεφαλαίου. Και πού είναι η διέξοδος, κ. καθηγητά; «Οχι εκεί που την ψάχνετε...»
- «Η ευρωζώνη λειτουργεί ως μέγκενη επί του παραγωγικού τομέα και δεν βλέπω πώς θα ξεφύγει η χώρα από αυτή την κατάσταση. Στην πράξη, το ευρώ οδηγεί την Ελλάδα στη χρεοκοπία. Η κυβέρνηση Παπανδρέου θα ακολουθήσει την πεπατημένη, πιέζοντας άγρια την εργασία και λέγοντας μεγάλα λόγια για μια νέα Ελλάδα».
- «Πολλοί στην αριστερά πιστεύουν ότι η αναδιάρθρωση του χρέους ή η παύση πληρωμών είναι από μόνα τους ριζοσπαστικά αιτήματα. Δεν είναι καθόλου έτσι. Η αριστερά πρέπει να απαιτήσει αντιμετώπιση του χρέους με όρους που θα διασφαλίζουν το εισόδημα των πολλών».
- «Οι εργαζόμενοι της ευρωζώνης έχουν υποστεί μεγάλες πιέσεις στους μισθούς τα τελευταία χρόνια, αλλά πουθενά τόσο όσο στη Γερμανία. Ετσι ανέβηκε η ανταγωνιστικότητα του γερμανικού κεφαλαίου. Αυτή είναι η κύρια αιτία των γερμανικών πλεονασμάτων και των ελλειμμάτων της περιφέρειας».
- «Ζούμε ένα είδος αρπακτικού καπιταλισμού. Απομένει να δούμε αν η κοινωνία περιέχει αρκετές δυνάμεις για να δώσει λύσεις προς το συμφέρον των πολλών. Η αριστερά μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο σ' αυτό, αρκεί να ξεπεράσει τις αδυναμίες της».
Συντάκτης: Σιούτη
Πηγή: ΕΨΙΛΟΝ
Στήλη: ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ